Analizując zagadnienie ochrony praw dziecka, warto zacząć od aktu rangi najwyższej czyli Konstytucji RP.
Niewątpliwie Ustawa Zasadnicza pochyla się w sposób szczególny nad ochroną najmłodszych członków społeczeństwa. Dzieci, tak jak osoby dorosłe, są podmiotem podstawowych praw i wolności konstytucyjnych, czyli przysługuje im prawo do ochrony życia, zdrowia czy też prawo do prywatności.
Ponadto, warto zwrócić uwagę, ze zgodnie z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP: „Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją”.
W celu sprawowania prawidłowej ochrony dzieci najczęściej tworzy się wyspecjalizowane, kompetentne organy. W Polsce, w celu ochrony praw dziecka (zgodnie z art. 72 ust. 4 Konstytucji) powołany został Rzecznik Praw Dziecka (RPD). Warto w tym miejscu zaznaczyć, że ochrona praw dzieci jest także przedmiotem podstawowych kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO, art. 208 ust. 1 Konstytucji). Dziecko bowiem to mały człowiek i jego prawa podlegają ochronie w każdym obszarze życia.
Co ważne, w kwestii ochrony praw dziecka wypowiedział się również Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając, że „Dobro dziecka stanowi swoistą konstytucyjną klauzulę generalną, której rekonstrukcja powinna się odbywać poprzez odwołanie do aksjologii konstytucyjnej i ogólnych założeń systemowych”. Przez pojęcie praw dziecka należy zatem rozumieć nakaz zapewnienia ochrony interesów osoby najsłabszej, która w praktyce sama może nie ma jeszcze możliwości realnego dochodzenia swojej ochrony bądź jedynie w bardzo ograniczonym zakresie.
Warto ponadto zaznaczyć, że dobro dziecka jest także wartością, która wpływa na kształt innych, ważnych rozwiązań instytucjonalnych” (wyrok TK z 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt K 18/02). Polska ratyfikowała również Międzynarodową Konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. o prawach dziecka. Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji we wszystkich działaniach dotyczących dzieci sprawą nadrzędną ma być zawsze najlepsze, instytucjonalne zabezpieczenie interesów dziecka.
Reasumując, rozwój cywilizacyjny sprawia, że dziś prawa dziecka są powszechnie uznaną normą, inaczej mówiąc konstrukcją normatywną, która ma za zadanie skutecznie i możliwie najszerzej chronić tę grupę społeczną.
Dzieci są zatem chronione przez obowiązujące prawo w sposób szczególny, a nawet uprzywilejowany (w porównaniu z innymi formami przewidzianej prawem ochrony dla poszczególnych grup społecznych). Dla każdego jest jednak rzeczą oczywistą, że to właśnie dzieci z samej swej natury są najsłabsze i powinny być w związku z tym, najbardziej chronione – szczególnie przed złem wyrządzanym im przez dorosłych.
Inną kwestią jest, to czy dla sprawowania prawidłowej ochrony dzieci, w obowiązującym w Polsce porządku prawnym, potrzebny jest aż odrębny, konstytucyjny organ, czy kompetencji Rzecznika Praw Dziecka nie mógłby równie efektywnie sprawować np. Rzecznik Praw Obywatelskich?
Na dzień dzisiejszy są to rozważania czysto akademickie, ponieważ likwidacja RPD wymagałaby nie tylko zmiany Konstytucji ale również szerokich konsultacji społecznych.
